Vlinders, vlinders en nog meer vlinders.

Over een expositie en een gratis boekje!!

In de afgelopen tijd heb ik me gestort op het schilderen van alle vlinders die we hebben/ hadden in ons land. In Nederland is de biodiversiteit de laatste 25 jaar ernstig afgenomen. Van de 76 vlinders die in Nederland waren, zijn er nog maar 29 over die niet bedreigd zijn. Veel zijn helemaal verdwenen, veel zijn ernstig bedreigd.  Stikstof is in Nederland een belangrijke oorzaak van het verdwijnen van de landschappen en bloemen die de vlinders nodig hebben om te leven. Soms gaat er ook iets helemaal mis. Nog niet zo lang geleden werd per ongeluk een berm gemaaid waar het donker pimpernel blauwtje zijn laatste leefgebied had. Er waren mensen die de vlinder in hun tuin dachten te zien, maar dat was toch echt een andere soort. Veel vlinders lijken een beetje op elkaar, maar zijn toch net even anders.

Onderstaand zie je de verdwenen vlinders die ik geschilderd heb.

Je kunt alle 76 vlinders bekijken op mijn website: http://gerdapraamstra.nl/vlinders-in-nederland

Als je ze in het echt wil zien: ze maken onderdeel uit van een expositie in Galerie Autrevue. https://www.autrevue.nl/. Het is een expositie met Henk Helmantel, Rein Pol en alle Prix de Norvege winnaars, zeer de moeite waard om te gaan bekijken! Een deel van het werk is te zien in de Galerie en een deel in Hotel Tjaarda in Oranjewoud. De expositie is nog te zien tot 13 september, de galerie is op vrijdag, zaterdag en zondag open.

Als je wilt weten wat je zelf kunt doen voor de vlinders: Je kunt bij de vlinderstichting gratis een superleuk, handig en interessant tuinboekje downloaden! https://www.vlinderstichting.nl/vlinders/tuinieren-voor-vlinders/vlinderboekje

Tijd voor vrouwelijke energie.

Veel mensen voelen de noodzaak voor het bewandelen van een nieuwe weg, ik ook. Een gevoel dat zich bij mij steeds meer opdringt is dat we meer vrouwelijke energie nodig hebben om tot oplossingen te komen. Het idee suddert al een poosje in mijn hoofd en langzamerhand valt alles steeds meer op zijn plek.

Beelden van de moedergodin, Venus of Gaia of een van de andere duizend namen die ze heeft, zijn over de hele wereld teruggevonden en zijn zelfs 30000 jaar oud, maar in onze cultuur is de moedergodin verdrongen. We leven al een paar duizend jaar in een maatschappij waarin mannelijke eigenschappen het meest gewaardeerd worden. Daadkracht, doelgerichtheid, moed, besluitvaardigheid, meten en zich aan elkaar meten, rationaliteit en rechtlijnigheid. Het lichaam wordt gezien als een kerker en moet zich onderwerpen aan de geest. En zoals we het lichaam behandelen, zo behandelen we ook de aarde. We putten het uit en kastijden het om het maximale eruit te kunnen halen.

De Corona tijd bracht ons noodgedwongen in een collectieve vrouwelijke energie. We bleven thuis, gaven aandacht aan het gezin, hadden tijd om te wandelen in de natuur, tijd voor contemplatie en stilte. De lucht klaarde letterlijk op, de vogels werden hoorbaar, veel mensen kwamen tot zichzelf. En nu is het belangrijk om dit vast te houden en uit te bouwen.

Het contact met ons gevoel herstellen, uit het hoofd en naar het hart. Het lichaam als tempel en eerbied voor de aarde. Niet rechtlijnig denken maar circulair, niet buitensluiten maar insluiten, niet individueel maar gemeenschappelijk, niet snel maar langzaam. Niet winnen of verliezen, spelen om het spel. Leven met het ritme en met de seizoenen, de heiligheid van de vrouwelijk cyclus herstellen, tijd voor stilte en inkeer. Geen hogere productie, vooruitgang en snelheid, maar verdieping en inkeer. Minder yang en meer yin.

Al deze vrouwelijke waarden zijn eeuwenlang onderdrukt en nog steeds worden emoties gezien als een teken van zwakte. Bij mijn kleindochter zie ik hoe emoties komen en gaan als je ze maar even laat stromen. Ik wil niet zeggen dat we allemaal moeten gaan liggen schreeuwen als een tweejarige, maar erkennen dat een emotie er is, er aandacht aan schenken, onderzoeken wat de onderliggende laag is, werkt beter dan de emotie weg rationaliseren.

Ik hoop voor mijn kleindochter dat zij later trots zal zijn op haar lichaam zoals het is, zonder het te veroordelen en het te willen veranderen. Dat zij zal kunnen genieten van haar vrouwelijke cyclus en leert om mee te bewegen met het ritme van het lichaam. Zoals met het ritme van de maan. Dat het voor haar mogelijk zal zijn om hier ruimte voor te nemen en in de tijd van menstruatie zich een beetje terug te kunnen trekken om te voelen wat zich aandient en zich te verbinden met de kosmos en de aarde en weer nieuwe energie op te doen voor de nieuwe cyclus.

Ik hoop voor ons allemaal dat we ons gaan verbinden met elkaar en met de natuur en dat we ruimte gaan geven aan associatief denken en aan stilte, aan zijn in plaats van doen, want ik denk dat er vanuit die energie oplossingen zullen komen.

De oplossing voor veel problemen!

In het boek van Jonathan Safran Foer: “Het klimaat zijn wij”  kwam ik een aantal interessante, maar ook schokkende feiten tegen.

De hoeveelheid boerderijdieren is extreem:

Op elk tijdstip leven er 23 miljard kippen op aarde. Hun gezamenlijke massa is groter dan die van alle andere vogels op onze planeet. Mensen eten 65 miljard kippen per jaar.

Wereldwijd gebruiken mensen 59 procent van het land dat geschikt is voor landbouw om voedsel te verbouwen voor consumptie dieren.

70 procent van de antibiotica die wereldwijd wordt geproduceerd is bestemd voor consumptie dieren en dat verzwakt de doeltreffendheid van antibiotica bij de behandeling van zieke mensen.

Voor ieder mens op de planeet zijn er bij benadering 30 boerderijdieren.

Mensen vertegenwoordigen 0,01 procent van het leven op aarde.

Sinds de komst van de landbouw, ongeveer 12000 jaar geleden hebben mensen 83 procent van alle wilde zoogdieren en de helft van alle planten vernietigd.

Het niet eten van dierlijke producten bij het ontbijt en de lunch heeft een kleinere voetafdruk dan een gemiddeld volledig vegetarisch dieet. De gemiddelde wereldburger heeft een voetafdruk van ongeveer 4,5 metrische ton per jaar. Het niet eten van dierlijke producten bij ontbijt en lunch bespaart 1,3 metrische ton per jaar.

Een overzichtje:

kilo CO2e die vrijkomt per portie:

Rundvlees 3,00

Kaas 1,11

Varkensvlees 0,78

Kip 0,57

Eieren 0,40

Melk: 0,33

Rijst 0,07

Groente: 0,05

Wortels: 0,03

Aardappels 0,01

Mensen met een eetpatroon dat rijk is aan dierlijke eiwitten hebben een vier keer zo grote kans om aan kanker te sterven als mensen die weinig dierlijke eiwitten eten. Rokers hebben een drie keer zo grote kans op kanker als niet rokers. 

Tot zover de feiten uit het boek.

Plantaardig eten is de oplossing voor heel veel problemen. Beter voor het klimaat en de biodiversiteit en daarmee ook minder kans op uitbraken van virussen. Minder uitstoot van gassen, waardoor de natuur zich kan herstellen. Beter voor de mens, minder welvaartsziekten en overgewicht.  Iedereen die zich zorgen maakt over de opwarming van de aarde kan plantaardig gaan eten. Het is zo eenvoudig, het went heel erg snel en het maakt een wereld van verschil!

 

 

 

Brood voor luie bakkers

IMG_20200422_115542Nu we toch steeds thuis zijn, leek dit me een goed moment om het bakken met zuurdesem weer op te pakken. Zuurdesem maken is niet moeilijk: 100 gram meel, 100 ml water. Elke dag roeren, dit doe je 4 dagen. Dan een paar dagen twee eetlepels meel en twee eetlepels water toevoegen. En na een week kun je het gebruiken om te bakken. Je kunt meel gebruiken of bloem. Als het maar biologisch is. Je krijgt een zuur ruikend, bubbelend papje. Er zit leven in.

Maar nu komt het luie gedeelte van dit verhaal. Om een brood te bakken heb je ongeveer een derde deel zuurdesem nodig. Dus, wanneer je een brood maakt van 900 gram, dan heb je 300 gram zuurdesem nodig. Laat wat zuurdesem over om weer te kunnen gebruiken voor je volgende brood.  Het zuurdesem waar je je brood mee gaat bakken vul je aan met de helft bloem en de helft meel en een beetje zout. Totaal ongeveer 750 gram. Normaal heb je bij het bakken van brood een verhouding van 500 gram meel en 350 ml water. Dan heb je een deeg dat je kan kneden. Maar dit kneden laat ik achterwege, ik vul het aan met zoveel water dat ik het goed kan roeren en dan zet ik het minstens 8 uur weg. Het zuurdesem doet dan zijn werk, het deeg rijst en bubbelt. Ik kiep het geheel in een bakblik, wat makkelijk gaat, want het is vloeibaar en dan bak ik het in de oven. 210 graden, 35 minuten.

Easy peasy! En het lekkerste brood dat we ooit hebben gehad. Smeuïg en ook nog langer houdbaar. Het is vochtiger, dus het droogt minder snel uit. Exacte verhoudingen kan ik niet geven, ik doe alles een beetje op gevoel. Het papje van het zuurdesem moet vrij dun blijven. Yoghurt dikte zou ik zeggen. En het deeg ongeveer zo dik als het beslag van cake.

Gezond is het ook nog: meer B vitamines, beter verteerbaar, minder fytinezuur. En al met al een fluitje van een cent. Nu heb ik voor een euro, een heerlijk, biologisch, tussen molenstenen gemalen, zuurdesem brood. Daar word ik gelukkig van.

 

 

 

 

 

 

 

 

Knitting is the new yoga

Wol Strengen, Natuurlijke Geverfd, Kleurrijke

Gister ging het op de radio over Wikipedia: de meeste stukken worden door mannen geschreven en mannenonderwerpen zijn beter vertegenwoordigd dan vrouwen onderwerpen. Als voorbeeld van een vrouwenonderwerp noemde de geïnterviewde de uitzet. “Tsss” en “pfff” hoorde ik mezelf blazen, ik was verrast door mijn eigen reactie. “Roept iets op bij mezelf”, constateerde ik.

“In veel culturen en door de eeuwen heen was een uitzet een belangrijk onderwerp, ging ze verder.” Ik zag het voor me: in folkloristische motieven geborduurde tafellakens, nette stapels in de kast. Een bezit. Zelf heb ik nooit gespaard voor een uitzet, toppunt van burgerlijkheid vond ik dat. En als ik iets niet wilde zijn, dan was het dat wel. Maar het zette me wel aan het denken. Heel veel heeft zijn waarde verloren. Kleding is spotgoedkoop geworden en van mega slechte kwaliteit. De kwaliteit is zo slecht, dat het niet meer geschikt is om te recyclen. Organisaties als Humanitas en het Leger des Heils kunnen niet meer verdienen aan het inzamelen van kleding. Voedsel heeft veel minder voedingswaarde dan vroeger, omdat we kunstmest en insecticiden gebruiken. En ons landbouwbeleid heeft ervoor gezorgd dat de biodiversiteit in de afgelopen 25 jaar enorm is teruggelopen, bijna de helft van de vlindersoorten bijvoorbeeld zijn verdwenen.

We hebben ingeleverd op de meest basale dingen van het leven. We nemen genoegen met inferieure producten. Alles wat het leven kleur en smaak geeft hebben we wegbezuinigd. En om op die uitzet terug te komen: Ook daarin hebben we niet veel keus meer. Alle winkelstraten hebben dezelfde winkels en borduren is iets voor prinsessen in een toren. Niet meer van deze tijd.

Spiritualiteit begint bij het gewone en duurzaam leven ook. De kracht zit in het kleine.  Een mooie biologische kool kopen en dan met liefde en aandacht snijden en zien hoe prachtig zo’n kool van binnen is. Meditatief is dat en als je zo veel werk hebt gehad van het koken, neem je ook meer tijd om te eten.

“Knitting is the new yoga”, zegt de vriendin van mijn jongste zoon. Als er iets is dat meditatief is, dan is dat wel borduren. Hoe meer ik er over nadenk, hoe meer ik mijn eigen reactie op die uitzending over Wikipedia eigenlijk heel gek vindt. Er zit een hele lading negativiteit tegenover van oudsher vrouwelijke onderwerpen in. We hebben onszelf in de vingers gesneden, wij vrouwen, door al die kleine dingen als domme, noodzakelijke of overbodige klusjes te beschouwen. Het doen niet waard. In IJsland breien mannen ook, in het cafe notabene, hoe gezellig is dat.  Zelf dingen maken, het is goed voor een mens. Schepperdeschep, jezelf uitdrukken in wat je maakt, daar wordt de wereld leuker van.  En een uitzet met geborduurde tafellakens, mooi eigenlijk.

Gif in bijenplanten, zo komen we van de regen in de drup.

Het regende maar gestaag door en langzamerhand zijn er vijvers ontstaan in de tuin. Het wachten is op de komst van de eenden, zoals twee jaar geleden. Maar de vogels beginnen al wel weer te fluiten en vanmorgen hoorde ik ook weer de zanglijster zingen in al zijn toonaarden. En vandaag schijnt de zon en dan begint de lente te kriebelen.

Ik lees het boek: De Tuinjungle van Dave Goulson. De ondertitel is: Tuinieren om de wereld te redden. Dave Goulson is een sympathieke Engelse bioloog die, zoals wij allen, intens droevig is over alle dieren die uitsterven of met uitsterven zijn bedreigd. Hij probeert in zijn eigen tuin zoveel mogelijk soorten een kans te geven en helpt de lezer met tips over hoe je je tuin aantrekkelijk maakt voor insecten. Een van zijn tips is: maai je gras maar een of twee keer per jaar, dan kunnen de bloemen die al jaren liggen te wachten op een kans om te bloeien, eindelijk verschijnen. Daar werd ik toch zo vrolijk van. Ik kon er bijna niet van slapen. Ik zag het helemaal voor me: De randen netjes gemaaid en verder vierkanten en cirkels van hoog gras met paardebloemen en madeliefjes en wat er zich verder aandient.  Wat een geluk: heel veel minder werk, minder benzine voor de motormaaier nodig, het ziet er leuk uit en de bijen en vlinders zijn blij.

Nogal treurig werd ik van het volgende verhaal: Dave Coulson heeft een onderzoek gedaan naar tuinplanten die in tuincentra te koop zijn met het label: goed voor bijen en vlinders. Een van zijn promovendi onderzocht met monnikengeduld een groot aantal van deze planten op bestrijdingsmiddelen. En de uitkomst was, helaas niet heel verrassend,  dat alle planten vol zaten met insecticiden en zelfs met het verboden middel neonicotinoide. Er is aangetoond dat deze stoffen het leer- en navigatievermogen van bijen negatief beïnvloeden, het aantal eitjes vermindert, het immuunsysteem onderdrukt en het aantal koninginnen met 85% verminderd en dus uitermate schadelijk zijn voor bijen.

Misbruik van het consumentenvertrouwen, sterker nog misbruik van de liefde van de mens voor de natuur! Je denkt dat je iets goed doet, maar nee, je maakt het probleem alleen maar erger.

Koop dus je planten bij een biologische kweker of nog beter, kweek ze zelf op uit biologisch zaad. Leuk om te doen en veel meer waar voor je geld. Grote kans dat je te veel planten opkweekt, maar dan heb je wat om weg te geven en verspreid je gezonde planten. Hieronder een lijst met planten die hij aanbeveelt. Ik heb ze overgenomen uit zijn boek, het lijkt mij dat hij daar geen problemen mee heeft. Ik denk dat de meeste soorten het hier in Nederland ook goed doen.

Beemdkroon Knautia arvensis.

Er zijn veel tuinvariëteiten en -soorten beschikbaar, dit is een inheemse soort. Heeft blauwe poederdonsachtige bloemen, waar bijen, vlinders en zweefvliegen verzot op zijn. Bloeit in juli en augustus.

Beemdooievaarsbek Geranium pratense.

Geranium  pratense

De meeste wintervaste geraniumsoorten zijn goed voor bijen, en er zijn tientallen soorten die het probleemloos doen.

Blauw kattenkruid Nepeta racemosa

Nepeta faassenii of Kattenkruid

N. racemosa is een van de beste, een woest groeiende, robuuste vaste plant met lila bloemen aan het einde van de lente en in de zomer.

Boswilg Salix caprea.

Trees Planet: Salix caprea – Goat Willow – Sallow

Inheemse boom die ongeveer 10 meter hoog wordt. Wilgen zijn tweehuizig, dus mannelijk óf vrouwelijk. Beide geslachten hebben aan het begin van de lente katjes, een zeer belangrijke voedselbron voor hommelkoninginnen en veel vroege solitaire zandbijen. Omdat de mannetjesbomen stuifmeel en een beetje nectar produceren en de vrouwtjes alleen nectar, kun je het beste een mannetje én een vrouwtje nemen. Je kunt dwerg- en treurvarianten kopen als je een kleine tuin hebt.
Bulgaarse ui Allium siculum.

Bulgaarse Ui: verzorging, standplaats, planten, snoeien en ...

Veel Allium-soorten zijn aantrekkelijk voor bestuivers, maar Dave Coulson vind deze de beste. Bijzondere, hangende gebroken-wit-met-magentakleurige bloemen die aan het begin van de zomer druipen van de honing. Je kunt de bollen via internet kopen.
Dahlia Dahlia ‘Bishop of Llandaff’.

File:Dahlia 'Bishop of Llandaff' A.jpg - Wikimedia Commons

Dahlia’s komen maar weinig voor op lijsten met planten die voor bestuivers worden aanbevolen, maar deze variant, met zijn op margrieten lijkende, voor insecten toegankelijke bloemen, kunnen formidabele hommelmagneten zijn (neem niet de ‘cactus- en pompom’-variëteiten). Heeft felrode bloemen en paarsachtige bladeren en wordt tot ongeveer 1 meter hoog. De bollen zijn gevoelig voor vorst, dus die kun je het beste uitgraven en in de winter opslaan.

Dropplant

Dropplant

Agastache foeniculum, ‘Blackadder’, ‘Blue Fortune’ en ‘Blue Boa’.

Een geweldige vaste plant voor bijen, afkomstig uit Noord-Amerika. Heeft goed afgewaterde grond nodig, anders gaat hij in de winter dood. Wordt ongeveer 1 meter hoog, met aren vol blauwe bloemen die in de zomer worden aanbeden door bijen.

Gevlekt longkruid Pulmonaria

,Pulmonaria 'Diana Claire' (longkruid)

‘Blue ensign’ of ‘Trevi Fountain’. Een fantastische nectarbron voor hommelkoninginnen aan het begin van de lente en, als je geluk hebt, voor de schitterende gewone sachembij. Groeit gemakkelijk: voelt zich prettig in de schaduw onder bomen, maar ook in de volle zon.
Gewone smeerwortel Symphytum officinale, ‘Bocking 14’. SymphytumOfficinale-plant0.jpg

Zeer winterharde vaste plant, uitstekend geschikt om achter in een border met overblijvende planten of in een verloren hoekje te zetten, waar hij prima voor zichzelf kan zorgen. Zeer lange bloeiperiode, van mei tot augustus, en een van de allerbeste planten voor bijen en hommels. Soorten met een lange tong en soorten met een korte tong komen erop af. Die laatste bijten vaak gaten boven in de bloemen. Je kunt hem flink terugsnoeien, en dan levert hij uitstekende compost. Kan wel anderhalve meter hoog worden en overschaduwt in dat geval planten in de buurt. Vermeerdert zich het beste door middel van wortelstekken.
Heggenwikke Vicia sepium. planten - vlinderbloemigen | KNNV Vereniging voor VeldbiologieLid van de vlinderbloemenfamilie, onopvallende, inheemse vaste klim- of kruipplant met paarse bloemetjes aan het einde van de lente en in de zomer, wanneer akkerhommels er druk omheen zoemen.
Lavendel Lavandula x intermedia, ‘Gros bleu’. Lavandula angustifolia Hidcote - YouTube

Deze statige vaste plant met paarsblauwe bloemen is in elk tuincentrum te koop. Koop wel de goede: L. angustifolia is minder aantrekkelijk voor bestuivers en L. stoechas zelfs nog minder.
Slangenkruid Echium vulgare

. Slangenkruid - Echium vulgare - Waarneming.nl

Een verbijsterende, tweejarige wilde plant die ongeveer 1 meter hoog wordt, in juli en augustus bloeit en zeer geliefd is bij alle soorten bijen vanwege zijn overvloedige nectar. Houdt van een zonnige, waterdoorlatende plek en zaait zichzelf dan uit.
Tijm Thymus polytrichus, ondersoort Britannicus.

Er zijn verschillende wilde en gecultiveerde tijmsoorten, maar deze is waarschijnlijk de beste voor bestuivers. Tijm trekt ook grote aantallen zweefvliegen en honingbijen aan. Een prachtige, kruipende, woekerende vaste plant voor in een pot, een kier in je terras of vooraan in een border.

Vederdistel of beekdistel Cirsium rivulare ‘Atropurpureum’. Cirsium rivulare 'Trevor's Blue Wonder' (grote pot ...Geweldige plant voor mannetjeshommels midden in de zomer. Deze soort heeft geen stekels, zoals verwante wilde distels, en voelt zich thuis in een bloembed. Maar hij verspreidt zich ongeslachtelijk en kan gaan woekeren. Kweek hem op vanuit zaad of door te wortelstekken. Bloeit van juli tot september, wordt tot wel 1 meter hoog.
Wilde marjolein Origanum vulgare. Wilde marjolein | Ecopedia

Prima allroundplant die gemakkelijk groeit, aantrekkelijk is voor vele soorten verschillende bestuivers en nog lekker is om mee te koken ook! Inheemse vaste plant die zo’n 80 centimeter hoog wordt. Houdt van zon. Vermijd de geelkleurige en bonte variëteiten.
Zonnekruid Helenium, ‘Moerheim Beauty’.

Hebben aantrekkelijke, madeliefjesachtige bloemen op lange stengels, in warme oranje- en roodtinten, die erg in trek zijn bij bijen in alle soorten en maten, maar vooral bij sommige kleine solitaire bijen.

 

Hoe kom je als plantaardige eter aan voldoende calcium?

Als je geen dierlijke producten wilt eten is het lastiger om alle voedingsstoffen binnen te krijgen. Ik heb er al eerder een blog over geschreven.

De afgelopen maand heb ik opnieuw trouw bijgehouden wat ik allemaal at in de Eetmeter van het Voedingscentrum. Het is even een klusje, maar als je vaak dezelfde recepten maakt kun je die invoeren en is het nog maar een druk op de knop. Ik doe dat zelden, want ik hou me meestal niet aan het recept of verzin zelf iets met wat er in huis is. Soms eten wij heel lekker, maar vraag me dan niet hoe ik dat gedaan heb, want meestal doe ik maar wat. Dus voor mij was het invullen van de Eetmeter een klus. 

Maar een leerzame klus, er zijn een paar dingen waar je snel een tekort aan hebt. De bekende vitamine b 12 natuurlijk. Daar moet je een supplement voor slikken. Koeien krijgen het ook als supplement overigens en zo komt het in de melk. Dus rechtstreeks is handiger. Maar ik had ook steeds te weinig vitamine A, te weinig Calcium en een selenium te kort. De vitamine A heb ik opgelost met elke dag een klein glaasje wortelsap. Van het selenium tekort kom je af door zo nu en dan een paranoot te eten. Voor de calcium nam ik een supplement, tot ik in een boek van Bas Kast, “Het voedingskompas”, las dat je dat beter niet kan doen omdat je aders ervan verkalken. Dat was niet de bedoeling, dus daar ben ik meteen mee gestopt.

Chiazaad en sesamzaad bevatten veel calcium, dat probeer ik nu vaak te eten en flink veel groene groenten en dan het beste er maar van hopen. Veel bewegen is ook goed voor de botten.

We weten het toch niet, hoe het allemaal zit met voeding. Het is vreselijk ingewikkeld en er zijn zoveel factoren die meespelen, waar je in eerste instantie niet aan denkt. Het lijkt erop dat calcium uit planten makkelijker wordt opgenomen dan uit melk. Maar  we zijn ook nog eens allemaal verschillend, wat voor de een goed is, is voor de ander slecht.

Het allerbelangrijkste, ben ik onlangs achtergekomen, is gewoon heel goed kauwen. Net zolang kauwen tot je het vanzelf doorslikt. We kauwen allemaal heel slecht en daardoor krijgen we uiteindelijk allemaal gifstoffen in ons lichaam, waar we ziek van worden. Als je er meer over wilt weten: “Poep jezelf wijzer” van Adrian Schulte. Leuk boek. Net als “Het voedingskompas” trouwens van Bas Kast.

 

Het ene kuikentje is het andere niet.

Mijn overtuiging is dat het makkelijk is om iets te veranderen als je er de positieve kant van ziet. Tot nu toe heb ik me daarom ingehouden en niet geschreven over dierenleed. Mensen willen dat niet horen, dacht ik.  Positief en gezellig, dat was mijn doel. Hier ga ik nu even vanaf stappen, want ik kom er steeds meer achter dat veel mensen echt helemaal niet weten wat er gaande is in ons land in de vee-industrie.

Eerst maar eens over het varken. Ik heb een zwak voor varkens, het is altijd het eerste dier waar ik naar toe ga in de kinderboerderij. Ik vind ze leuk met hun kleine slimme priem oogjes.  Maar, daar gaan we: een fokzeug heeft geluk want ze leeft van alle dieren die gegeten worden nog het langst.  Ze leeft 4 jaar, ze kan 10 tot 12 jaar worden. Als biggetje is haar krulstaart afgebrand omdat anders andere biggen uit verveling aan haar staart gaan knabbelen. In de 4 jaar dat ze leeft,  zit ze in een hok van tussen de 0,8 en 2, 3 m2. Ze is 1 meter lang en 50 cm breed. Wanneer ze moeder wordt, ligt ze de hele zoogperiode tussen metalen stangen. Dan kan ze zich niet omdraaien. Uiteindelijk eindigt ze dan in het slachthuis, waar steeds vaker CO2 wordt gebruikt om de varkens te doden. Het staat vast dat dat een zeer pijnlijke en stressvolle dood is.  Een vleesvarken wordt maar een half jaar oud. Nog geen 5% van zijn leven. Als je ervan uit zou gaan wij gemiddeld 80 jaar worden,  dan zou dat voor ons betekenen dat het leven al stopt als we 4 zijn.

Dan de koe: Een melkkoe wordt geslacht als ze 5 jaar oud is. Een koe kan 20 jaar oud worden. Moeder en kind worden meteen van elkaar gescheiden. De melk is voor de mens, niet voor het kalf. Het kalfje krijgt afgekeurde koemelk of sojamelk. Een vleeskalf leeft maar een half jaar. Dit is nog geen 3% van het leven dat hij normaal zou hebben. Een koe sterft met een schietmasker. Dit gaat vrij snel, maar lukt niet altijd in een keer. Dan moet het een tweede keer.

Tenslotte het leven van een kip. De legkip en het kuiken zien elkaar nooit. De eieren worden uitgebroed in een broedmachine. De haantjes worden meteen versnipperd of vergast. 45 miljoen kuikens per jaar vinden op deze manier de dood in ons land. De legkip heeft na 17 maanden ongeveer 300 eieren gelegd en dan zijn de eieren op en gaat de kip in de soep. De vleeskippen hebben een veel korter leven. Zij groeien in 6 weken van kuiken naar een dikke kip en gaan dan naar de slachter.  De natuurlijke levensverwachting van een kip is 8 jaar.  In de 6 weken dat ze leven staan ze in een stal met heel veel andere kippen. De stal wordt in die tijd niet schoongemaakt, waardoor ze met hun poten in de drek staan en wonden  krijgen door de ammoniak die in de ontlasting zit.

Het lijkt me dat we als mens niet het recht hebben om de levens van andere dieren op deze aarde zo indringend en op zo’n enorme schaal te verwoesten.

Ik ben ervan overtuigd dat wanneer dit alles zichtbaar zou zijn, er geen mens zou zijn die het zou goedkeuren. Ik herinner mij een video waarin een brandweerman en vele omstanders bezig waren om een eendenkuikentje te bevrijden uit een put. Het lukte en iedereen was zichtbaar blij en opgelucht dat het kuikentje weer naar moeder eend kon. Dat is ons natuurlijk gedrag. Zo gaan we van nature met dieren om. Al het dierenleed dat ik hierboven beschrijf is onzichtbaar en daarom kan het bestaan. Het is voor niemand goed, niet voor de dieren, niet voor het klimaat en de natuur en ook niet voor de mensen die moeten werken in een slachthuis. Zij moeten onder tijdsdruk zoveel mogelijk dieren doden, en dat is alleen maar te doen als je je gevoel helemaal afsluit.

En het spijt me heel erg, maar hoewel het er in de biologische veehouderij beter aan toe gaat, worden ook daar de kalfjes bij de moeder weggehaald. En de haantjes van legrassen blijven niet leven. Er is geen ei waar geen haantje voor is versnippert, helaas.

Dat was dan het ongezellige verhaal. “Ja ja, zeg je dan, het is zielig, maar ik word echt geen veganist.” Dat hoeft ook niet. Helemaal geen dierlijke producten meer eten is een grote stap. Het helpt ook al als je één maaltijd per dag plantaardig eet. Bijvoorbeeld je havermout met sojamelk, of een broodje met humus en avocado. Kleine stapjes helpen.  

 

 

 

 

Forum zonder democratie

De bibliotheek in Groningen was min of meer mijn tweede thuis. Ik was er minstens een keer per week wel te vinden om boeken halen en vaak ook even een kopje thee te drinken met een van de kinderen in het cafeetje. Kostte bijna niks en gezellig was het ook nog. Naast informatieve boeken ging ik voor de bladmuziek. Van Bach naar Chopin en van Yann Thiersen naar Einaudi. Leuk om telkens iets nieuws te spelen op de piano.

Nu hebben we het Forum. Alleen de naam is al dubieus. Hoewel het een enorm gebouw is, heeft iemand besloten om de bladmuziek te verkopen aan de bibliotheek in Arnhem. De diepere gedachte daarachter ontgaat mij geheel, maar het betekent voor mij dat de variatie in pianomuziek van de baan is. De sfeer van een bibliotheek is in het nieuwe Forum ook van de baan. Het is er druk, lawaaiig en shiny.  De cafeetjes zijn duur en schenken ook alcoholische dranken. ’s Middags aan de witte wijn in de bieb. De boeken zijn verdeeld over alle verdiepingen, waar je met ellenlange roltrappen naar toe gaat. Er is geprobeerd om een sfeertje te creëren, bij de spannende boeken vind je de sfeer van een Engels herenclub. Daar kan je dan gaan zitten met je detective. (Zouden er mensen zijn die dat doen?)

En als je dan al die roltrappen (10 verdiepingen)  op bent gegaan kun je naar het dakterras. Dan sta je naast de Martinitoren en heb je een prachtig uitzicht over de stad. Het is misschien een beetje raar, maar ik vind het heel onaardig en respectloos tegenover de Martinitoren. Onze Groningse trots. Wie beklimt nu nog al die trappen voor het spectaculaire uitzicht? Ik stond daar, keek naar d’ Olle Grieze en zei: ”sorry, sorry, sorry.”

Nu reserveer ik mijn boeken en dan staan ze klaar op de begane grond. Meenemen en wegwezen. Inmiddels hebben we een nieuwe stamkroeg. Wel een stuk duurder helaas, maar gelukkig ook rustig. Zo passen we ons maar weer aan.

In het boek “‘De meeste mensen deugen”, van Rutger Brugman, dat ik echt van harte aanbeveel, want het is een boek waar je nu eens een keer vrolijk van wordt, staat een hoofdstuk over een stad waar mensen zelf de begroting maken. In allerlei wijkvergaderingen worden beslissingen genomen. Ik ben er zeker van dat als wij in Groningen hadden mogen beslissen over de begroting, dat de bibliotheek en de bioscoop lekker waren gebleven waar ze waren. Allebei in een fijn gebouw met een prettige sfeer, dan hadden we 140 miljoen euro bespaard.  Wat hadden we daar dan weer veel leuke dingen mee kunnen doen.

 

 

L A N G Z A A M

Ze is al heel erg oud. Veel ouder dan wij. Gaia, de Grote Moeder. Ze heeft altijd goed voor ons gezorgd, maar nu is ze heel erg ziek en dat komt door ons. Natuurlijk hebben we het niet helemaal expres gedaan. Haar zo ziek gemaakt. Maar het zou niet eerlijk zijn om te doen alsof we geen idee hadden waar we mee bezig waren.

En nu heeft ze koorts. Hoge koorts. Haar huid brandt, we gaven haar gif en het drong diep door in haar lichaam. Haar gewrichten doen zeer, alle olie trokken we eruit. Nu doet elke beweging pijn. Ze huilt en ze zucht en ze heeft geen bescherming meer tegen de brandende zon. Ze gaf ons alles, maar wij namen nog meer. Ach arme Gaia.  We proberen je te beheersen en te overheersen. In te dammen en te beperken. De keizerin, Gaia.  De bomen kreunen zachtjes: “Zachte regen, Gaia, geef ons je zachte regen.” Maar Gaia kan niet meer. Ze huilt vol overgave en stampt op de grond. Ze zucht dieper dan ze ooit gezucht heeft.  Ze raakt overspoelt. Nergens vindt ze meer rust. Ze doet de wind harder waaien dan ooit, ze huilt met zware modderstromen.  Zelf hebben we ook pijn. We verbranden en hebben dorst en honger. Onze huizen verdwijnen in de zee. Zoals we de aarde hebben opgezweept met kunstmest, om harder te groeien, zo zwepen we onszelf op. Meer en sneller. En vooral veel. Mega stallen. Mega productie. Mega consumptie, mega succes, mega veel duimpjes omhoog.

Daar hebben we het nu. En niemand heeft schuld en we hebben allemaal schuld. Maar schuld brengt ons niet verder. Greta Thunberg, het Zweedse meisje kwam met een zeilboot naar de klimaat top. Langzaam. Misschien is dat een antwoord. Alles langzamer, langzaam rijden, langzaam praten, langzaam eten, langzaam lezen, langzaam denken, langzaam knuffelen, langzaam lopen, langzaam studeren, langzaam drinken, langzaam beslissen, langzaam fietsen, langzaam koken, langzaam genieten. Wat een prachtig woord eigenlijk, langzaam. Langzaam. Langzaam. Langzaam. Langzaam.

Het woord langzaam komt van langdurig. Kijk daar zit duur in en dat zit ook in duurzaam. Langzaam is duurzaam. Kan niet anders.